برای ساختن پروژه پایتون برای مبتدیها لازم نیست همه کتابخانهها را بشناسید. اگر متغیر، شرط، حلقه و تابع را تمرین کردهاید، وقت آن است که یک مسئله کوچک را تا رسیدن به خروجی حل کنید. پنج تمرین این راهنما از جمع هزینهها شروع میشوند و به برنامهریزی مرتبسازی فایلها میرسند. هر کدام یک نسخه اولیه قابل اجرا دارند؛ هدف این است که بتوانید کد را توضیح بدهید و بعد آن را گسترش دهید، نه اینکه فقط خروجی آماده را کپی کنید.
پیش از شروع پروژه پایتون برای مبتدیها
پایتون ۳ را روی رایانه نصب کنید، برای هر تمرین یک پوشه جدا بسازید و کد همان بخش را با نام نوشتهشده ذخیره کنید. فایل را از ترمینال با مفسر پایتون اجرا کنید؛ در ویندوز معمولاً دستور py و در بعضی سیستمها python3 در دسترس است. تمام مثالها از امکانات استاندارد استفاده میکنند و نیازی به نصب بسته ندارند. اگر هنوز با حلقه یا دیکشنری راحت نیستید، نقشه راه یادگیری پایتون کمک میکند پیشنیازها را پیدا کنید.

۱. مدیریت هزینههای روزانه
سه هزینه فرضی برحسب تومان داریم و میخواهیم جمع هر دسته را ببینیم. مبلغها عدد صحیح هستند تا تمرین وارد بحث محاسبات اعشاری پول نشود. خروجی دسته خوراک ۲۰۰۰۰۰، رفتوآمد ۴۵۰۰۰ و جمع کل ۲۴۵۰۰۰ است. این پروژه کاربرد لیست، پیمایش و دیکشنری را کنار هم نشان میدهد.
نام فایل: expenses.py
expenses = [("food", 120000), ("travel", 45000), ("food", 80000)]
totals = {}
for category, amount in expenses:
if amount < 0:
raise ValueError("Amount must be non-negative")
totals[category] = totals.get(category, 0) + amount
for category, amount in totals.items():
print(category, amount)
print("Total:", sum(totals.values()))
نسخه بعدی را طوری بنویسید که کاربر هزینه اضافه کند و اطلاعات در فایل ذخیره شود. معیار پایان: ورودی منفی پذیرفته نشود، دسته تکراری درست جمع شود و فهرست خالی خطا ندهد. پیش از افزودن نمودار، همین رفتارهای ساده را آزمایش کنید.
۲. آزمون کوتاه با امتیازدهی
برنامه دو سؤال میپرسد و پاسخ کاربر را با جواب درست مقایسه میکند. فاصله اضافی ابتدا و انتهای پاسخ حذف میشود. اگر پاسخها 5 و. py باشند، نتیجه 2/2 است. در این نسخه پاسخ عددی را با رقم انگلیسی وارد کنید؛ تبدیل رقم فارسی میتواند تمرین بعدی باشد.
نام فایل: quiz.py
questions = [("2 + 3 = ? ", "5"), ("Python file extension? ", ".py")]
score = 0
for question, answer in questions:
if input(question).strip().lower() == answer.lower():
score += 1
print(f"Score: {score}/{len(questions)}")
پنج سؤال تازه اضافه کنید و پاسخ صحیح را پس از هر اشتباه نمایش دهید. سپس ترتیب سؤالها را تغییر دهید. معیار پایان: پاسخ خالی باعث توقف برنامه نشود و امتیاز هرگز از تعداد سؤالها بیشتر نباشد. فایل سؤالها را از منطق آزمون جدا نگه دارید.
۳. دفترچه مخاطبان ساده
این نمونه نام را میگیرد و شماره فرضی را پیدا میکند. شماره تلفن متن است، نه عدد؛ در غیر این صورت صفر ابتدایی آن از دست میرود. فعلاً نام Sara یا Ali را دقیقاً با همین حروف وارد کنید. برای نامی که در دفترچه نیست، پیام مشخصی میبینید.
نام فایل: contacts.py
contacts = {"Sara": "09120000000", "Ali": "09350000000"}
name = input("Name: ").strip()
print(contacts.get(name, "Contact not found"))
افزودن، ویرایش و جستجوی نام را به سه تابع تقسیم کنید. فقط از اطلاعات ساختگی استفاده کنید و شماره واقعی دیگران را در نمونهکار عمومی قرار ندهید. معیار پایان: نام خالی رد شود و پیش از جایگزینکردن مخاطب موجود، تصمیم کاربر گرفته شود.
۴. گزارش فروش از داده CSV
دو ردیف فروش داریم: دو دفتر با قیمت واحد ۴۵۰۰۰ تومان و سه خودکار با قیمت واحد ۱۰۰۰۰ تومان. جمع مورد انتظار ۱۲۰۰۰۰ تومان است. داده فعلاً داخل برنامه قرار دارد تا اولین اجرا به فایل دیگری وابسته نباشد؛ اما قالب آن همان جدول CSV با نام ستونهاست.
نام فایل: sales.py
import csv
from io import StringIO
sample = "product,quantity,price\nnotebook,2,45000\npen,3,10000\n"
total = 0
for row in csv.DictReader(StringIO(sample)):
quantity, price = int(row["quantity"]), int(row["price"])
if quantity < 0 or price < 0:
raise ValueError("Negative input")
total += quantity * price
print("Total sales:", total)
در مرحله بعد داده را از فایل واقعی بخوانید و ردیف نامعتبر را همراه شماره ردیف گزارش کنید. معیار پایان: قیمت و تعداد هر ردیف جداگانه بررسی شود و جمع نهایی با محاسبه دستی تطبیق داشته باشد. برای شروع، فایل دو ردیفی بهتر از جدول چند هزار ردیفی است.
۵. برنامهریز مرتبسازی فایلها
پوشه practice_files بسازید و چند کپی آزمایشی با پسوندهای مختلف داخل آن بگذارید. برنامه مسیر پیشنهادی هر فایل را چاپ میکند؛ هیچ فایلی جابهجا یا حذف نمیشود. مثلاً یک تصویر با پسوند jpg برای پوشه jpg پیشنهاد میشود. فایل بدون پسوند هم دسته جدا دارد.
نام فایل: file_plan.py
from pathlib import Path
folder = Path("practice_files")
if not folder.is_dir():
raise SystemExit("Create practice_files and add test copies first.")
for source in sorted(folder.iterdir()):
if source.is_file() and not source.is_symlink():
group = source.suffix.lower().lstrip(".") or "no_extension"
destination = folder / group / source.name
print(f"PLAN ONLY: {source} -> {destination}")
این نسخه عمداً فقط پیشنمایش عملیات است. افزودن جابهجایی را به زمانی موکول کنید که برخورد نام یکسان، اجازه دسترسی و بازگردانی عملیات را مدیریت میکنید. معیار پایان: فقط فایلهای مستقیم پوشه بررسی شوند، پوشهها نادیده گرفته شوند و اجرای دوباره هیچ تغییری در دادهها ایجاد نکند.

چطور این تمرینها را به نمونهکار تبدیل کنیم؟
کنار هر فایل یک توضیح کوتاه بنویسید: برنامه چه مسئلهای را حل میکند، چگونه اجرا میشود و چه محدودیتهایی دارد. یک خروجی نمونه و یک ورودی نامعتبر ثبت کنید. سپس از فرد دیگری بخواهید فقط با خواندن توضیحات شما برنامه را اجرا کند. اگر برای هر مرحله به کمک شفاهی نیاز دارد، مستندات هنوز کامل نیست. برای بهترکردن ساختار، اشتباههای رایج در کدنویسی حرفهای را بخوانید.
لازم نیست همه پنج پروژه را در یک روز تمام کنید. یک پروژه کامل با آزمون و توضیح، برای یادگیری ارزش بیشتری از چند پوشه نیمهکاره دارد. راهنمای زمان لازم برای یادگیری پایتون به برنامهریزی تمرین کمک میکند و صفحه آموزش پایتون در رشت مسیر ادامه یادگیری را نشان میدهد. برای جزئیات کار با مسیر فایلها، مرجع اصلی مستندات pathlib است.
قدم بعدی برای یادگیری در رشت
اگر برای تمرین منظم و گرفتن بازخورد به همراهی مدرس نیاز دارید، مسیرهای آموزش برنامه نویسی در رشت را در آموزشگاه کادوس بررسی کنید. در مؤسسه فنی و آموزشی کادوس میتوانید سرفصل دوره مرتبط و شرایط ثبتنام را بخوانید و پیش از انتخاب کلاس، سطح فعلی و هدف خود را با مشاور در میان بگذارید. زمان برگزاری و ظرفیت را از پذیرش بپرسید؛ نتیجه یادگیری به تمرین و پیگیری شما هم وابسته است.
شعبه مرکزی (خیابان لاکانی): ۰۱۳۹۱۰۰۲۳۴۳
شعبه مسکن مهر: ۰۱۳۹۱۰۰۲۳۲۳
تماس و مشاوره انتخاب دوره
